تاریخ 25 بهمن 1367را نشان می داد و شاید این اولین بار بود که به دنبال صدور حکم مهدورالدم بودن «احمد سلمان انیس رشدی» توسط یک عالم دینی غوغایی در جهان به پا شد.

سلمان رشدی که بود؟

19ژوئن 1947 دو ماه پیش از استقلال هند و پیدایش كشور پاكستان، در بمبئی و در خانواده‌ای مسلمان کودکی به دنیا آمد که شاید والدینش تصور نمی‌کردند، کودکشان تمام عمرش را در هراس بگذراند؛ سلمان رشدی بعد از سیزده سالگی وارد مدرسه‌ی‌ راگبی در انگلستان شد و بعد از آن، بین سال‌های 1965-1968، تاریخ اسلامی را در دانشگاه كمبریج خواند، در سال 1968 به هند بازگشت و یك‌سال بعد از آن دوباره راهی انگلیس شد.

سلمان رشدی با اولین اثر خود به نام گرموس (Grimus-1975) وارد عرصه نویسندگی شد؛ گریموس از نظر صاحبنظران ادبی آنچنان در سطح پایینی از لحاظ نگارش قرار داشت که شامل کمترین استقبال از سوی مردم قرار گرفت.

بچه های نیمه شب (Midnight’s children-1980) دومین اثر اوست و رمانی علیه فرهنگ هند و عادات و سنت‌های اجتماعی و مذهبی آن كه مبارزات ملت هند بر ضد استعمار انگلیس را به‌طور ضمنی، محكوم می‌كند؛ در این رمان، نخست‌وزیر پیشین هند، «ایندرا گاندی» مورد انتقاد قرار گرفته است و از قول پسر او «سنجای» نقل می‌شود كه مادرش، در قتل پدرش دست داشته است؛ این رمان که موفق به كسب جایزه‌ی ادبی بوكر (The man Booker prize) در سال 1981 شد، به سی زبان از جمله فارسی _به تلاش مهدی سحابی_، عربی و اردو ترجمه گردید و این رمان در هند جزو كتب ممنوعه است.

شوم (Sham-1983) سومین نوشته سلمان رشدی به بررسی اوضاع زندگی در پاكستان می‌پردازد و فرهنگ آن کشور را مورد انتقاد شدید قرار می‌دهد؛ قهرمان قصه‌ی «Sharm» كه حاصل یك شب خوشگذرانی سه خواهر هندی با چند افسر انگلیسی است؛ پسری است از پدری انگلیسی كه هیچ‌كس نمی‌داند كیست و مادری هندی كه فقط می‌داند، یكی از همان سه خواهر است و (به ناچار) هر سه را مادر صدا می‌كند؛ در ایران و در سال 1988 (بهمن‌ماه1366)، در دهمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی بر كفر جهانی، جایزه‌ی‌ بهترین ترجمه‌ی سال را از آن خود كرد!

The Jaguar Smile: Avicaraguan Journey-1987)) انتقادی است گزنده به انقلاب نیکاراگوئه که درست بعد از بازگشت رشدی از آن كشور كه به مناسبت بزرگداشت هفتمین سالگرد پیروزی انقلاب به آنجا دعوت شده بود، نگاشته شد.

اما کتاب آیات شیطانی (The satanic verses-1989) رمانی كه به گفته‌ی رشدی، «بیانگر دیدگاه انسانی ملحد» است، او را در عرصه نویسندگی چنان به شهرت رساند که باید تا پایان عمر در هراس و وحشت زندگی کند.

شالیمار دلقک Shalimar the clown-2005)) نوشته دیگر او به زبان انگلیسی و در راستای آیات شیطانی است.

«كلاریسا لوارد» دختر یك ناشر انگلیسی، «ماریان ویجنس» آمریکایی، «انتونیا فریزر» و «پادمالاکشمی» از جمله همسران رشدی، متفق القول به این مساله اشاره داشتند که احساس امنیت نداشته و از رفتار های کودکانه رشدی رنج می برده اند، طوری که حتی حریم خصوصی نیز برای آنها امن نبوده است.

در حال حاضر، رشدی عضو هیئت انستیتو فیلم انگلستان، عضو هیئت مشاورین انستیتو هنرهای معاصر و عضو انجمن سلطنتی ادبیات انگلستان است.

آیات شیطانی و امام خمینی(ره)

امام که در انجام به تکلیف، مقید است در فتوای خود، خطاب به مسلمانان جهان می گوید:

« إنا للَّه و إنا إليه راجعون‏؛ به اطلاع مسلمانان غيور سراسر جهان مى‏رسانم مؤلف كتاب "آيات شيطانى" كه عليه اسلام و پيامبر و قرآن، تنظيم و چاپ و منتشر شده است، همچنين ناشرين مطلع از محتواى آن، محكوم به اعدام مى‏باشند. از مسلمانان غيور مى‏خواهم تا در هر نقطه كه آنان را يافتند، سريعاً آنها را اعدام نمايند تا ديگر كسى جرأت نكند به مقدسات مسلمين توهين نمايد و هر كس در اين راه كشته شود، شهيد است ان شاء اللَّه. ضمناً اگر كسى دسترسى به مؤلف كتاب دارد ولى خود قدرت اعدام او را ندارد، او را به مردم معرفى نمايد تا به جزاى اعمالش برسد.»

پس از مواجه شدن سلمان رشدی با اعتراض های شدید مردمی، در اقدامی مرموزانه اعلام می کند:

«من درک می کنم که مسلمانان در بسیاری از نقاط به راستی از انتشار رمان من آزرده خاطر شده اند و از اینکه انتشار این کتاب، احساسات پیروان راستین و صادق اسلام را جریحه دار کرده متأسفم»

به دنبال این مطلب، عده ای با مطرح کردن عقب نشینی سلمان رشدی عنوان می‌کنند، ممکن است سلمان رشدی در صورت توبه بخشیده شود؛ امام بلافاصله به این انحراف واکنش نشان داده و می فرماید:

«اين موضوع صد در صد تكذيب مى‏گردد. سلمان رشدى اگر توبه كند و زاهد زمان هم گردد، بر هر مسلمان واجب است با جان و مال تمامى همّ خود را به كار گيرد تا او را به دَرك واصل گرداند؛ اگر غير مسلمانى از مكان او مطلع گردد و قدرت اين را داشته باشد تا سريعتر از مسلمانان او را اعدام كند، بر مسلمانان واجب است آنچه را كه در قبال اين عمل مى‏خواهد به عنوان جايزه و يا مزد عمل به او بپردازند»

امام خمینی(ره) همچنین در پيام (منشور روحانيت) در 3 اسفند 1367پرده از این اقدام بر می دارد و می فرماید:

«...راستى به چه علت است كه در پى اعلام حكم شرعى و اسلامى ...در مورد يك مزدور بيگانه اين قدر جهانخواران برافروخته شدند و سران كفر و بازار مشترك و امثال آنان به تكاپو و تلاش مذبوحانه افتاده‏اند؟ غير از اين نيست كه سران استكبار از قدرت برخورد عملى مسلمانان ...به هراس افتاده‏اند و اسلام امروز مسلمانان را يك مكتب بالنده و متحرك و پر حماسه مى‏دانند و از اينكه فضاى شرارت آنان محدود شده است و مزدبگيران آنان چون گذشته با اطمينان نمى‏توانند عليه مقدسات قلمفرسايى كنند مضطرب شده‏اند. من قبلًا نيز گفته‏ام همه توطئه‏هاى جهانخواران عليه ...براى اين بوده است كه ما نگوييم اسلام جوابگوى جامعه است و حتماً در مسائل و اقدامات خود از آنان مجوز بگيريم. ما نبايد غفلت بكنيم، واقعاً بايد به سمتى حركت نماييم كه ان شاء اللَّه تمام رگه‏هاى وابستگى كشورمان از چنين دنياى متوحشى قطع شود»

با دسیسه انگلیس و سران کشورهای اروپایی، تحریم‌های اقتصادی علیه ایران شروع می‌شود، دانشجویان مقیم کشورهای اروپایی اخراج و سفرایشان را از ایران خارج می کنند؛ امام در این باره می گوید:

«استكبار غرب شايد تصور كرده است از اينكه اسم بازار مشترك و حصر اقتصادى را به ميان بياورد ما درجا مى‏زنيم و از اجراى حكم خداوند بزرگ صرف نظر مى‏نماييم؛ خيلى جالب و شگفت‏انگيز است كه اين به ظاهر متمدنين و متفكرين وقتى يك نويسنده مزدور با نيش قلم زهرآگين خود احساسات بيش از يك ميليارد انسان و مسلمان را جريحه‏دار مى‏كند عده‏اى در رابطه با آن شهيد مى‏شوند برايشان مهم نيست و اين فاجعه عين دموكراسى و تمدن است اما وقتى بحث اجراى حكم و عدالت به ميان مى‏آيد، نوحه رأفت و انساندوستى سر مى‏دهند!»

و در یک جمله تکلیف کسانی را که آرزوی رابطه با غرب را دارند، و بحث انزوای ایران پس از جنگ را مطرح می کردند، روشن ساخته و چنین تفکری را ساده اندیشی می داند:

«ضرورتى نيست كه در چنين شرايطى ما به دنبال ايجاد روابط و مناسبات گسترده باشيم، چرا كه دشمنان ممكن است تصور كنند كه ما به وجود آنان چنان وابسته و علاقه‏مند شديم كه از كنار اهانت به معتقدات و مقدسات دينى خود ساكت و آرام مى‏گذريم. آنان كه هنوز بر اين باورند و تحليل مى‏كنند كه بايد در سياست و اصول و ديپلماسى خود تجديد نظر نماييم و ما خامى كرده‏ايم و اشتباهات گذشته را نبايد تكرار كنيم و معتقدند كه شعارهاى تند يا جنگ سبب بدبينى غرب و شرق نسبت به ما و نهايتاً انزواى كشور شده است و اگر ما واقعگرايانه عمل كنيم، آنان با ما برخورد متقابل انسانى مى‏كنند و احترام متقابل به ملت ما و اسلام و مسلمين مى‏گذارند. اين يك نمونه است كه خدا مى‏خواست پس از انتشار كتاب كفرآميز «آيات شيطانى» در اين زمان اتفاق بيفتد و دنياى تفرعن و استكبار و بربريت چهره واقعى خود را در دشمنى ديرينه‏اش با اسلام برملا سازد تا ما از ساده‏انديشى به درآييم و همه چيز را به حساب اشتباه و سوء مديريت و بى‏تجربگى نگذاريم و با تمام وجود درك كنيم كه مسأله اشتباه ما نيست... روحانيون و مردم عزيز حزب اللَّه و خانواده‏هاى محترم شهدا حواسشان را جمع كنند كه با اين تحليلها و افكار نادرست خون عزيزانشان پايمال نشود»

اما امام خمینی(ره) بعضی قلم فرسایی‌ها در آینده را هم پیش بینی کرده و می فرماید:

«ترس من اين است كه تحليلگران امروز، ده سال ديگر بر كرسى قضاوت بنشينند و بگويند كه بايد ديد فتواى اسلامى و حكم اعدام سلمان رشدى مطابق اصول و قوانين ديپلماسى بوده است يا خير؟
و نتيجه‏گيرى كنند كه چون بيان حكم خدا آثار و تبعاتى داشته است و بازار مشترك و كشورهاى غربى عليه ما موضع گرفته‏اند، پس بايد خامى نكنيم و از كنار اهانت كنندگان به مقام مقدس پيامبر و اسلام و مكتب بگذريم!»

بعد از رحلت جانگداز امام خمینی در خرداد 1368 بسیاری گمان می کردند که موضوع حکم قتل سلمان رشدی نیز به فراموشی سپرده خواهد شد ولی حضرت ایه الله العظمی خامنه ای رهبر انقلاب، حکم امام خمینی را غیر قابل برگشت اعلام نموده و فرمودند که:
«حکم قتل سلمان رشدی همچنان به قوت خود باقی است»

آیه های شیطانی سلمان رشدی

کتاب آیات شیطانی الهام گرفته از یک روایت ساختگی و مجعول از وقایع صدر اسلام و موضوع وحی به رسول گرامی اسلام(ص) که در آن با نام «غرانیق» یاد شده است؛ به این معنا که پیغمبر اکرم در ابتدای وحی قرآن کریم از جانب خداوند، به تمجید از سه بت بزرگ کفار در قرآن پرداخته و بعد از نازل شدن آیات مربوط به تقابل با شرک و بت پرستی، این جملات را از قرآن کریم حذف نموده است؛ دلیل حذف این آیات این گونه در این روایت جعلی بیان گردیده که پیغمبر بیان داشته اند که وحی این آیات، القائات شیطانی بوده است و آیات شیطانی زندگی هنرپیشه ای هندی به نام «محوند»، به معنای شیطان تجسم پیدا کرده را روایت می‌کند که الهام گرفته از روایت جعلی غرانیق است. با توجه به عصمت تام معصومین و آیات قرآن این روایات قابل رد است چرا که شیطان ابراز دارد، و نمی تواند در اذهان پیامبران و صالحان نفوذ کند.

مطالب تخریب‌کننده‌ی کتاب، به‌طور عمده، در رؤیاهای اسماعیل نجم‌الدین و هنگامی که در قالب جبرئیل فرشته قرار می‌گیرد، بیان شده است. رویاها از آفرینش آدم و حوا و رانده‌شدن شیطان شروع می‌شود، سپس به بیان زندگی حضرت ابراهیم(ع) می‌پردازد و بعد از آن، مهم‌ترین و مفصل‌ترین قسمت کتاب به زندگی پیامبر اکرم(ص)، بعثت و نزول آیات الهی به ایشان اختصاص دارد و درنهایت امر، برهه‌ای از زندگی امام خمینی(ره) در تبعید نیز بیان می‌شود؛ اما پرداختن به توهین‌های کتاب، نه تنها ضرورتی ندارد، بلکه به دلایلی بسیار که کمترین آن، حفظ حرمت قلم است، امکان‌پذیر نیست.

اما پس از حکم تاریخی امام خمینی(ره) و واکنش‌های مسلمانان، متقابلا کشورهای اروپایی به محکومیت فتوای حضرت امام پرداخته و با جانبداری از سلمان رشدی اقدام به اخراج جمعی از دانشجویان ایرانی در اروپا نمودند.

ساندی تایمز معروفترین روزنامه هفتگی چاپ لندن با تیراژی بیش از یک و نیم میلیون نسخه که در صفحاتی بالغ بر 180 صفحه منتشر می گردد، ضمن معرفی این کتاب و نویسنده آن اعلام می‌کند: «آیه ها ی شیطانی یک شاهکار ادبی است همچون یک تابلو هنری زیبا که هیچ رمانی در عصر ما به اوج ان نخواهد رسید» و سپس به بزرگ کردن هنر نویسندگی سلمان رشدی می‌پردازد.

در آخرین اقدام، در روز شنبه 16 ژوئن 2007 ملكه‌ی بریتانیا در جشن تولد خود، لقب شوالیه را به رشدی اعطا نمود.

رشدی، شوالیه پرهزینه

پس از این واقعه زندگی سلمان رشدی وارد مرحله جدیدی شد و در یک حلقه حفاظتی قوی از سوی پلیس به زندگی ننگین خود ادامه داد؛ علیرغم آنکه رشدی در زندان نیست اما قادر به یک زندگی عادی هم نبوده و نمی تواند طعم آزادی را بچشد، هزینه حمایت و حفاظت از سلمان رشدی حدود 1 تا 10 میلیون پوند تخمین زده می‌شود. این هزینه به حدی رسیده است كه ولیعهد انگلستان اعلام می‌كند كه: «رشدی شوالیه پرهزینه برای مالیات دهندگان انگلیسی است»

شهید ابراهیم عطایی دانشجوی رشته فلسفه دانشگاه تهران یکی از چندین نفری است که در راه اجرای فتوای تاریخی امام حرکت نمود. او که از رزمندگان جنگ تحمیلی بود، درسال 1368 بعد از اعتماد سازی 6 ماهه برای سفارتخانه انگلیس و تایید از سوی اپوزوسیون خارجی مقدمات حضور وی در انگلیس فراهم شد. ابراهیم عطایی درحالی که چند دقیقه بیشتر با حضور سلمان رشدی در محل مورد نظر فاصله نداشت مورد شک ماموران انگلیسی قرار گرفته و در عین مظلومیت، در غربت به شهادت می رسد.

بعد از وی شهید مصطفی مازح لبنانی گام در این راه بر می‌دارد. وی که با شجاعت تمام، خود را برای عملیات شهادت طلبانه آماده می نمود، در طبقه زیرین محل اسکان سلمان رشدی در هتل پینگتون در اثر انفجار به شهادت می رسد. پلیس انگلیس در این باره اعلام می کند چاشنی کمربند انفجاری زودتر از موعد مقرر عمل کرده و این حادثه لحظاتی قبل از حضور سلمان رشدی اتفاق می افتد.

با این حال سلمان رشدی مرتد در مصاحبه با خبرنگار آمریکایی اعلام می‌کند که به هیچ وجه از نگارش آیات شیطانی پشیمان نیستم.
زادهوش